Srpska pravoslavna crkva 27. oktobra slavi Prepodobnu mati Paraskevu, poznatiju kao Svetu Petku, jednu od najpoštovanijih svetiteljki u srpskom narodu. Njen praznik, Petkovdan, šesta je najčešća krsna slava u Srbiji.… Ceo tekst
Srpska pravoslavna crkva 27. oktobra slavi Prepodobnu mati Paraskevu, poznatiju kao Svetu Petku, jednu od najpoštovanijih svetiteljki u srpskom narodu. Njen praznik, Petkovdan, šesta je najčešća krsna slava u Srbiji.
Sveta Petka se smatra zaštitnicom žena, bolesnih i siromašnih, a vernici joj se posebno mole za zdravlje, naročito očiju, kao i za zaštitu porodice. Njeno ime potiče od grčke reči "paraskevi", što znači petak.
Bila je hrišćanska podvižnica iz 11. veka, a njen kult naročito je razvijen u Srbiji, Grčkoj i drugim pravoslavnim zemljama Balkana.
Od imućne porodice do života u pustinji
Prema crkvenom predanju, Sveta Petka rođena je u Epivatu, u blizini Carigrada, u imućnoj i pobožnoj hrišćanskoj porodici. Prema zapisima vladike Nikolaja Velimirovića, bila je srpskog porekla.
Imala je starijeg brata Jevtimija, koji se zamonašio uz blagoslov roditelja, a kasnije postao episkop Maditski. Petka je, prema predanju, još od detinjstva bila izrazito pobožna.
Nakon smrti roditelja otišla je u Carigrad, gde je pet godina živela pri crkvi Pokrova Bogorodice, u Iraklijskom predgrađu. Potom se uputila u Palestinu kako bi obišla sveta mesta povezana sa životom Isusa Hrista.
Ona se onda nastanila u Jordanskoj pustinji, gde je provela godine u molitvi, postu i podvižničkom životu.
Dve godine pre smrti, dok se molila, javio joj se anđeo i poručio da treba da se vrati u rodni kraj, gde će predati telo zemlji, a dušu Gospodu.
Vratila se u Epivat, ali je posle više decenija odsustva niko nije prepoznao. Budući da nije imala rodbinu, nastavila je da živi povučeno, posvećena molitvi i radu. Kada je preminula, sahranjena je izvan groblja jer su je sugrađani smatrali strankinjom.
Mošti su menjale gradove, a danas počivaju u Rumuniji
Istorija moštiju Svete Petke obeležena je brojnim prenosima između gradova i država.
Godine 1238. bugarski car Jovan Asen uspeo je da dobije njene mošti od krstaša i prenese ih u Trnovo, tadašnju bugarsku prestonicu.
Kada su Turci osvojili Trnovo, mošti su prenete u Rumuniju. Prema crkvenom predanju, kneginja Milica kasnije je od sultana Bajazita izmolila da budu prenete u Srbiju, pa su stigle u Beograd, na Kalemegdan, gde je podignuta kapela uz izvor vode koji vernici smatraju svetim.
Mošti su u Beogradu ostale do 1521. godine, kada je grad osvojio osmanski sultan Sulejman Veličanstveni i odneo ih u Carigrad. Prema predanju, svetiteljku su poštovali ne samo hrišćani već i muslimani.
Godine 1641. rumunski vojvoda Vasilije Lupul uspeo je da dobije mošti i prenese ih u grad Jaši, gde se i danas nalaze. Vernici iz različitih krajeva dolaze da im se poklone, verujući u isceliteljsku moć svetiteljke.
Kalemegdanska kapela i voda kojoj vernici pripisuju isceliteljsku moć
U Srbiji je kult Svete Petke posebno snažan u Beogradu, gde se na Kalemegdanu nalazi kapela posvećena svetiteljki. Na njen praznik tamo se okupljaju desetine hiljada vernika.
Kapela je podignuta uz izvor vode za koju se veruje da pomaže kod očnih bolesti. U njoj se, kao velika svetinja, čuva i mali prst Svete Petke.
Crkva Ružica i prvobitna kapela Svete Petke vezuju se za vreme despota Stefana Lazarevića i 15. vek, ali su objekti stradali tokom osmanske vladavine. Današnja kapela izgrađena je 1937. godine, prema projektu arhitekte Momira Korunovića.
Prema podacima iz crkvenih izvora, Svetoj Petki posvećeno je oko 250 crkava u eparhijama Srpske pravoslavne crkve.
Njeno poštovanje nije ograničeno samo na Srbiju. Kult svetiteljke prisutan je širom pravoslavnog sveta, a vernici joj se obraćaju u molitvama za zdravlje, pomoć i zaštitu svojih najbližih.
Srbija Danas