Na mestu nekadašnjeg ustaškog logora Slana, na hrvatskom ostrvu Pag, nepoznati počinioci oskrnavili su pravoslavni krst, prefarbavši ga u šahovnicu sa početnim belim poljem. Na obližnjem kamenjaru ispisani su i delovi… Ceo tekst
Na mestu nekadašnjeg ustaškog logora Slana, na hrvatskom ostrvu Pag, nepoznati počinioci oskrnavili su pravoslavni krst, prefarbavši ga u šahovnicu sa početnim belim poljem. Na obližnjem kamenjaru ispisani su i delovi hrvatskog grba. Incident se dogodio na prostoru koji čuva sećanje na stradanje Srba i Jevreja u vreme Nezavisne Države Hrvatske, a dolazi posle višegodišnjeg uništavanja spomen-obeležja žrtvama ustaških logora.
Na hrvatskom ostrvu Pag ponovo je oskrnavljeno mesto sećanja na žrtve ustaških zločina iz Drugog svetskog rata.
Prema izveštaju koji su 28. oktobra objavili mediji u Republici Srpskoj, pozivajući se na portal „Novosti” Srpskog narodnog veća, nepoznati počinioci prefarbali su obnovljeni pravoslavni krst na području nekadašnjeg logora Slana.
Na krstu je iscrtana crveno-bela šahovnica sa početnim belim poljem, koja u ovom kontekstu ima posebno uznemirujuću simboliku zbog povezanosti sa obeležjima ustaškog režima.
Počinioci se nisu zaustavili na tome.
Na obližnjem kamenjaru sprejom je iscrtan i deo hrvatskog grba.
Krst se na ovom prostoru nalazi duže od 15 godina, kao jedno od obeležja sećanja na ljude koji su stradali u sistemu ustaških logora na Pagu.
Identitet počinilaca nije objavljen, a za sada nema pouzdanih informacija o eventualnim hapšenjima.
Mesto na kojem su ubijani Srbi i Jevreji
Uvala Slana na Pagu jedno je od mesta stradanja u vreme Nezavisne Države Hrvatske.
Posle uspostavljanja ustaške vlasti 1941. godine, na ostrvu je organizovan logorski sistem u koji su dovođeni Srbi, Jevreji i drugi zatočenici.
Logor Slana bio je namenjen pretežno muškim zatočenicima, dok su žene i deca zatvarani u objektima u obližnjoj Metajni.
Zatočenici su bili izloženi nehumanim uslovima, zlostavljanju i ubistvima.
Mnogi nisu preživeli.
Logorski sistem na Pagu bio je deo šireg sistema logora Gospić–Jadovno–Pag, koji je funkcionisao tokom prvih meseci ustaške vlasti.
Istoričari su dokumentovali masovna ubistva na ovom području, ali se procene ukupnog broja žrtava razlikuju, zbog čega je neophodno pažljivo razlikovati utvrđene činjenice od procena.
Ostrvo Pag tako nije samo poznato turističko odredište na Jadranu, već i prostor na kojem se nalaze mesta jednog od najtežih poglavlja istorije Drugog svetskog rata na ovim prostorima.
Spomen-ploče uništavane više puta
Novi incident nije usamljen slučaj.
Spomen-obeležja žrtvama logora Slana i Metajna već su više puta bila meta vandalizma.
Prema izveštajima Srpskog narodnog veća, u junu ove godine postavljena je nova, četvrta spomen-ploča posvećena žrtvama ovih logora.
Međutim, već narednog meseca i ona je razbijena.
Taj podatak ukazuje na dugotrajan problem zaštite mesta stradanja i spomen-obeležja.
Umesto da budu trajno sačuvana kao svedočanstva istorije, obeležja su više puta morala da se obnavljaju.
Posebno je zabrinjavajuće što se novo skrnavljenje dogodilo na prostoru na kojem su ljudi ubijani zbog svoje nacionalne i verske pripadnosti.
Za porodice žrtava i organizacije koje se bave kulturom sećanja, takvi postupci predstavljaju dodatno poniženje uspomene na stradale.
Sporovi i oko obeležavanja mesta zatočenja žena i dece
Problem obeležavanja ustaških logora na Pagu ranije je izazivao i političke sporove.
Prema izveštaju koji prenosi Srna, gradonačelnik Novalje i poslanik HDZ-a u Hrvatskom saboru Ivan Dabo protivio se postavljanju spomen-ploče na nekadašnju školu u Metajni.
U tom objektu, prema istorijskim svedočanstvima navedenim u izveštaju, bilo je zatočeno gotovo 300 žena i dece jevrejske i srpske nacionalnosti.
Mali broj zatočenika preživeo je logorske uslove.
Važno je razlikovati taj politički spor oko spomen-ploče od najnovijeg skrnavljenja krsta.
Nema osnova da se bilo kom političkom funkcioneru pripiše odgovornost za vandalizam bez konkretnih dokaza.
Ipak, rasprave o obeležavanju mesta stradanja pokazuju da odnos prema nasleđu Drugog svetskog rata i dalje izaziva duboke podele.
Zašto je šahovnica sa prvim belim poljem posebno sporna?
Crveno-bela šahovnica istorijski je deo hrvatske heraldike i sama po sebi nije dokaz ustaške simbolike.
Međutim, varijanta sa početnim belim poljem korišćena je i u simbolima Nezavisne Države Hrvatske.
Zbog toga njeno iscrtavanje na pravoslavnom krstu koji obeležava stradanje žrtava ustaškog režima ima posebnu težinu.
U ovom slučaju značenje simbola ne može se posmatrati odvojeno od mesta na kojem je upotrebljen.
Nije reč o običnoj zidnoj poruci ili grafitu na javnom objektu, već o intervenciji na verskom obeležju postavljenom na mestu istorijskog stradanja.
Ipak, konačnu pravnu kvalifikaciju postupka i eventualni motiv počinilaca mogu utvrditi samo nadležni organi.
Sećanje na žrtve ne sme zavisiti od politike
Mesta masovnog stradanja predstavljaju deo istorijskog nasleđa koje bi moralo da bude zaštićeno bez obzira na nacionalnost žrtava.
Logori na Pagu svedoče o progonu i ubijanju civila u vreme ustaškog režima.
Njihovo obeležavanje nije samo pitanje odnosa prema prošlosti, već i odgovornosti prema budućim generacijama.
Uništavanje spomen-ploča i skrnavljenje verskih simbola ne menja istorijske činjenice, ali može da doprinese atmosferi netrpeljivosti i strahu kod potomaka žrtava.
Zato je važno da se najnoviji incident dokumentuje, da nadležni utvrde ko je odgovoran i da se obezbedi trajna zaštita obeležja.
Istovremeno, potrebno je da javnost ima pristup proverenim istorijskim podacima o logorima Slana i Metajna, kako bi se izbegli i zaborav i politička zloupotreba stradanja.
Na mestu gde su 1941. godine ubijani Srbi i Jevreji, danas je ponovo oskrnavljeno obeležje sećanja na žrtve. To što su spomen-ploče više puta razbijane, a sada je prefarban i pravoslavni krst, otvara ozbiljno pitanje koliko su mesta stradanja na Pagu zaista zaštićena.
Izvori: Novosti — nedeljnik Srpskog narodnog veća; Srna; Nezavisne novine; Srpsko narodno veće — dokumentacija o uništavanju spomen-obeležja logora Slana i Metajna.
