Evropska unija suočava se sa produbljivanjem demografske krize, pošto je prosečna stopa fertiliteta u 2024. godini pala na svega 1,34 deteta po ženi, što predstavlja najniži nivo od 2001. godine, kada je počelo vođenje… Ceo tekst
Evropska unija suočava se sa produbljivanjem demografske krize, pošto je prosečna stopa fertiliteta u 2024. godini pala na svega 1,34 deteta po ženi, što predstavlja najniži nivo od 2001. godine, kada je počelo vođenje uporedive statistike. Prema podacima Evrostata, koje prenose RIA Novosti, nijedna od 27 država članica Unije nije dostigla stopu rađanja neophodnu za prirodnu zamenu generacija.
Razmere demografskog pada posebno su izražene u pojedinim regionima južne i istočne Evrope, gde je broj rođene dece toliko nizak da na jednu ženu u proseku dolazi manje od jednog deteta.
U 16 regiona Španije zabeležena je stopa fertiliteta ispod jednog deteta po ženi. Slična situacija registrovana je u sedam regiona Poljske, pet regiona Italije, tri regiona Grčke, kao i u po dva regiona Nemačke i Litvanije.
Ovi podaci ukazuju na ozbiljne demografske neravnoteže unutar Evropske unije, posebno u oblastima koje se već suočavaju sa starenjem stanovništva, smanjivanjem broja radno sposobnih građana i odlaskom mladih.
Prema zvaničnoj statistici Evrostata, u Evropskoj uniji je tokom 2024. godine rođeno približno 3,55 miliona dece, što je za 3,3 odsto manje nego godinu dana ranije, kada je zabeleženo 3,67 miliona novorođenih.
Istovremeno, prosečna stopa fertiliteta smanjena je sa 1,38 deteta po ženi u 2023. na 1,34 u 2024. godini, čime je dostignut istorijski minimum u raspoloživoj statističkoj seriji.
Bugarska i Francuska imaju najviše stope rađanja
Iako se demografski pad beleži širom Evropske unije, razlike između pojedinih država i dalje su značajne.
Najviša stopa fertiliteta registrovana je u Bugarskoj, sa prosečno 1,72 deteta po ženi. Na drugom mestu nalazi se Francuska sa 1,61, dok je Slovenija treća sa 1,52 deteta po ženi.
Na suprotnom kraju evropske statistike nalaze se Malta, gde je stopa fertiliteta iznosila svega 1,01, Španija sa 1,10 i Litvanija sa 1,11 deteta po ženi.
Međutim, čak ni države sa najpovoljnijim pokazateljima ne dostižu takozvani nivo proste reprodukcije stanovništva, koji u razvijenim zemljama iznosi približno 2,1 deteta po ženi.
To znači da, bez uticaja migracija i drugih demografskih promena, sadašnja stopa rađanja nije dovoljna za dugoročno održavanje brojnosti stanovništva Evropske unije.
Demografska struktura i migracije
Podaci o fertilitetu ponovo otvaraju i pitanje uticaja etničke, verske i migracione strukture stanovništva na demografske pokazatelje pojedinih evropskih država.
Evrostat, međutim, u svojim osnovnim statističkim pregledima ne objavljuje podatke o fertilitetu razvrstane prema etničkoj pripadnosti ili migracionom statusu roditelja, zbog čega nije moguće neposredno utvrditi koliki je doprinos pojedinih zajednica ukupnim stopama rađanja.
Prema istraživanju francuskog Nacionalnog instituta za statistiku i ekonomske studije (INSEE), sprovedenom 2019. i 2020. godine, oko 10 odsto stanovništva Francuske starosti od 18 do 59 godina izjašnjavalo se kao muslimani.
U Bugarskoj, prema procenama koje navodi Savet Evrope, Romi čine približno 10,3 odsto stanovništva.
Ipak, samo prisustvo ovih zajednica u populaciji nije dovoljno za zaključak o njihovom uticaju na nacionalnu stopu fertiliteta, za šta bi bili neophodni podrobniji demografski podaci.
Sve starije majke, sve manje novorođenih
Još jedan pokazatelj demografskih promena jeste pomeranje starosne granice za rađanje prvog deteta.
Prema Evrostatu, prosečna starost žena prilikom rođenja prvog deteta u Evropskoj uniji povećana je sa 28,9 godina u 2014. na 29,9 godina u 2024.
Najkasnije prvo dete rađaju žene u Italiji, u proseku sa 31,9 godina, dok su među državama sa najnižom prosečnom starošću prvorotkinja Bugarska, Rumunija i Slovačka.
Istovremeno, udeo dece koju rađaju žene starije od 40 godina udvostručen je tokom prethodne dve decenije, sa tri na šest odsto ukupnog broja rođenih.
Ovi trendovi predstavljaju dugoročan izazov za evropske države, jer smanjivanje broja novorođenih i produžavanje životnog veka postepeno menjaju odnos između radno sposobnog i starijeg stanovništva.
Posledice takvih kretanja mogu se odraziti na tržište rada, penzione sisteme, zdravstvenu zaštitu i javne finansije, dok pitanje podsticanja rađanja i podrške porodicama postaje jedno od važnih pitanja dugoročnog razvoja Evrope.
