Sve vesti
Foto iz članka: KurirOskrnavljen pravoslavni krst na Pagu, kod logora Slana
Nepoznati počinioci prefarbali su pravoslavni krst kod nekadašnjeg logora Slana na ostrvu Pagu u boje šahovnice sa početnim belim poljem.
Pregled vesti
Zajednički tekst
Rečenice koje prenose svi mediji.
Gradonačelnik Novalje i poslanik HDZ-a u Hrvatskom saboru Ivan Dabo protivio se postavljanju spomen-ploče na nekadašnju školu u Metajni, kraj uvale Slana, gde je bilo zatočeno skoro 300 žena i dece jevrejske i srpske nacionalnosti, od kojih je retko ko preživio.
Ceo uporedni tekst121 samo u jednom
Tekst iz 2 članka. 1 rečenicu prenose svi, u jednoj se razlikuju.
Još 61 rečenica koje prenosi samo po jedan medij
- Na Pagu je prefarban pravoslavni krst kod mesta nekadašnjih ustaških logora Slana i Metajna, gde je 1941. ubijeno više od 8.000 Srba, među njima i deca.
- Prema navodima, čin je izvela grupa mladića iz Metajne, a na krstu je ispisan i BDM, što je izazvalo osude i ocene da je reč o vandalskom skrnavljenju.
- Dr Dušan Bastašić i Miodrag Linta traže reakciju nadležnih, dok istorijski podaci podsećaju da su logori bili deo sistema Gospić-Jadovno-Pag.
Pravoslavni krst na na hrvatskom ostrvu Pag, tamo gde su 1941. postojali ustaški logori Slana i Metajna, i gde je za samo tri meseca ubijeno više od 8.000 Srba, među kojima i deca, a najmlađe od samo pet meseci, prefarban je u boje šahovnice iz vremena zloglasne NDH, baš kao okolno kamenje - prvim belim poljem!
Ovaj gnusni čin, prema navodima portala Novosti, glasila Srpskog narodnog vijeća u Hrvatskoj, izvela je grupa mladića iz Metajne.
Najnoviji incident nastavak je kontinuiranog skrnavljenja sećanja na nevine žrtve terora Pavelićevih hordi.
Ispisali su i sprejom BDM iliti skraćenicu za Blažena Djevica Marija.
Ekstremisti u ovim situacijama koriste Bogorodicu kao simbol ekstremnog kleronacionalizma.
Među pojedinim navijačkim grupama u Hrvatskoj, pa čak i u delovima šire pop-kulture, koristi se poklič "Isus, Marija, ustaše", pa ime kluba ili grada.
Na ovaj način se religijski pojmovi spajaju sa fašističkim ustaškim režimom iz Drugog svetskog rata.
Dr Dušan Bastašić, stomatolog iz Banjaluke i predsednik Udruženja "Jadovno 1941", koje okuplja potomake i poštovaoce žrtava logora smrti NDH Gospić - Jadovno - Pag, i koje je nedavno obnovilo upravo oskrnavljeni krst, podseća da su na Pagu 1941.
Italijani eshumirali skoro 800 tela, sve dokumetovali, fotografisali.
- Leševi 91 deteta, 273 žene i 407 muškaraca su spaljeni.
To su uradili zato što se širio strašan smrad i narod se bojao zagađenja voda.
Čak su i ribari zbog toga prestali loviti ribu.
Nedavno, 24. juna po četvrti put je tu postavljena mala spomen ploča i koja je uništena tako da na ostrvu Pagu ne postoji nikakav trag da su tu nekad bili logori - kaže dr Bastašić:
- Naše udruženje je 2015. uz najavu hrvatskoj policiji najavilo dolazak na ostrvo i postavljanje časnog drvenog krsta.
Tada je sa nama u civilu bio hrvatski policajac i četiri sveštenika koja su služila parastos.
Nas četrdesetak je zatim došlo do Metajne na mestu logora gde smo sproveli litiju.
Služen je i pomen ispred osnovne škole koja je bila deo logorskog sistema.
Bastašić ističe da su posle 11 godina usledile prozivke.
- Srbi su okvalifikovani kao paravoljna skupina i teroristi.
Početkom oktobra smo došli na Pag da ofarbamo krst i da ga zaštitimo.
Krenula je lavina negativnih reakcija u medijima, a reagovao je i Ivan Dabo, gradonačelnik Novalje (mesta na Pagu, gde se nalazi plaža Zrće, prim. aut) koji je prijavio državnom tužilaštvu i policiji osporavajući da je tu bio deo logorskog sistema, što je čisto osporavanje holokausta!
Skrnavljenje krsta, dodaje Bastašić, koji nije imao nikakvo obeležje, brojke ni slova, osim što je pravoslavni krst sa trolistom na vrhovima, ide na dušu onima koji su to uradili.
- Smatramo da je ovo vandalski čin i nadamo se da postoje ljudi koji će se oglasiti i učiniti nešto.
Predsednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta, kaže za Kurir, je ovo anticivizacijski čin koji predstavlja tešku uvredu za srpski narod.
- Apelujem na Evropsku uniju da zatraži od nadležnih organa Hrvatske da hitno utvrdi ko stoji iza skrnavljenja pravoslavnog krsta i odgovorne kazne u skladu sa zakonom.
Istoričar Mile Bjelajac ocenjuje da EU već duže primenjuje dvostruke standarde prema Srbiji i Republici Srpskoj, s jedne strane, i vlastima u Prištini, Zagrebu i Podgorici, kao i ukrajinskom predsedniku Volodimiru Zelenskom, s druge strane.
On ukazuje i na "tolerisanje delovanja organizacija sa parafašističkim obeležjima".
- Deo kulture i narativa ekstremne političke emigracije prenet je u Socijalističku republiku Hrvatsku tokom devedesetih godina, a danas sve više jača, koristeći se odsustvom znanja o Drugom svetskom ratu kod mlađih generacija - ističe Bjelanac.
Jezive izjave gradonačelnika i penzionisanog policajca
Na mestu nekadašnjeg ustaškog logora Slana, na hrvatskom ostrvu Pag, nepoznati počinioci oskrnavili su pravoslavni krst, prefarbavši ga u šahovnicu sa početnim belim poljem.
Na obližnjem kamenjaru ispisani su i delovi hrvatskog grba.
Incident se dogodio na prostoru koji čuva sećanje na stradanje Srba i Jevreja u vreme Nezavisne Države Hrvatske, a dolazi posle višegodišnjeg uništavanja spomen-obeležja žrtvama ustaških logora.
Na hrvatskom ostrvu Pag ponovo je oskrnavljeno mesto sećanja na žrtve ustaških zločina iz Drugog svetskog rata.
Prema izveštaju koji su 28. oktobra objavili mediji u Republici Srpskoj, pozivajući se na portal „Novosti” Srpskog narodnog veća, nepoznati počinioci prefarbali su obnovljeni pravoslavni krst na području nekadašnjeg logora Slana.
Na krstu je iscrtana crveno-bela šahovnica sa početnim belim poljem, koja u ovom kontekstu ima posebno uznemirujuću simboliku zbog povezanosti sa obeležjima ustaškog režima.
Počinioci se nisu zaustavili na tome.
Na obližnjem kamenjaru sprejom je iscrtan i deo hrvatskog grba.
Krst se na ovom prostoru nalazi duže od 15 godina, kao jedno od obeležja sećanja na ljude koji su stradali u sistemu ustaških logora na Pagu.
Identitet počinilaca nije objavljen, a za sada nema pouzdanih informacija o eventualnim hapšenjima.
Mesto na kojem su ubijani Srbi i Jevreji
Uvala Slana na Pagu jedno je od mesta stradanja u vreme Nezavisne Države Hrvatske.
Posle uspostavljanja ustaške vlasti 1941. godine, na ostrvu je organizovan logorski sistem u koji su dovođeni Srbi, Jevreji i drugi zatočenici.
Logor Slana bio je namenjen pretežno muškim zatočenicima, dok su žene i deca zatvarani u objektima u obližnjoj Metajni.
Zatočenici su bili izloženi nehumanim uslovima, zlostavljanju i ubistvima.
Logorski sistem na Pagu bio je deo šireg sistema logora Gospić–Jadovno–Pag, koji je funkcionisao tokom prvih meseci ustaške vlasti.
Istoričari su dokumentovali masovna ubistva na ovom području, ali se procene ukupnog broja žrtava razlikuju, zbog čega je neophodno pažljivo razlikovati utvrđene činjenice od procena.
Ostrvo Pag tako nije samo poznato turističko odredište na Jadranu, već i prostor na kojem se nalaze mesta jednog od najtežih poglavlja istorije Drugog svetskog rata na ovim prostorima.
Spomen-ploče uništavane više puta
Novi incident nije usamljen slučaj.
Spomen-obeležja žrtvama logora Slana i Metajna već su više puta bila meta vandalizma.
Prema izveštajima Srpskog narodnog veća, u junu ove godine postavljena je nova, četvrta spomen-ploča posvećena žrtvama ovih logora.
Međutim, već narednog meseca i ona je razbijena.
Taj podatak ukazuje na dugotrajan problem zaštite mesta stradanja i spomen-obeležja.
Umesto da budu trajno sačuvana kao svedočanstva istorije, obeležja su više puta morala da se obnavljaju.
Posebno je zabrinjavajuće što se novo skrnavljenje dogodilo na prostoru na kojem su ljudi ubijani zbog svoje nacionalne i verske pripadnosti.
Za porodice žrtava i organizacije koje se bave kulturom sećanja, takvi postupci predstavljaju dodatno poniženje uspomene na stradale.
Sporovi i oko obeležavanja mesta zatočenja žena i dece
Problem obeležavanja ustaških logora na Pagu ranije je izazivao i političke sporove.
Gradonačelnik Novalje i poslanik HDZ-a u Hrvatskom saboru Ivan Dabo protivio se postavljanju spomen-ploče na nekadašnju školu u Metajni, kraj uvale Slana, gde je bilo zatočeno skoro 300 žena i dece jevrejske i srpske nacionalnosti, od kojih je retko ko preživio.
Još 60 rečenica koje prenosi samo po jedan medij
- Oštro sam se protivio tome da se na školi u Metajni postavi ista ploča kao u Slani.
Tamo niko nije poginuo, nije dokazano da je neko stradao.
Tamo su bile žene, bili su Jevreji, kupovali su, trgovali, pevali, radili, ali tu niko nije stradao.
Sve ostalo, što ne pije vodu, nikada neću podržati - rekao je Dabo.
Istovremeno na svom je Fejsbuk profilu penzionisani policajac iz Metajne Anđelko Kurilić likova jezivim humorom nad oskrnavljenim krstom.
- Evo jednog očiglednog prikaza bratstva i jedinstva.
Pravoslavni krst visine oko tri metra koji su nezakonito postavili Srbi, a koji je naknadno ofarban u boje hrvatskog grba i to sa početnim belim poljem.
I onda neko kaže da Srbi i Hrvati ne sarađuju?
A vidi ovo, savršen primer saradnje i balkanske nekulture u vandalskoj devastaciji prirode.
Monstrumi iz Nezavisne države Hrvatske - Ubili 91 dete, najmlađe imalo samo pet meseci!
- Među telima žrtava ustaških zločina na Pagu, koje su italijanski vojnici ekshumirali u septembru 1941, bilo je i odojče staro oko pet meseci.
Pronađeno je i spaljeno 791 telo - 407 muškaraca, 293 žene i 91 deteta.
To nije ukupan broj ubijenih u tamošnjim logorima Slana i Metajna.
- Osnovani krajem juna 1941, kao deo ustaškog logorskog sistema Gospić-Jadovno-Pag, bili su mesta masovnog ubijanja Srba i Jevreja, ali i drugih protivnika fašističke NDH.
Slana je bila muški logor, a u Metajni su zatočene žene i deca.
Na golom kamenjaru, bez dovoljno vode i hrane, izlagani su iscrpljujućem radu, prebijanju i ubijanju.
Žrtve su zakopavane u masovne grobnice, a mnoge bacane u more.
- Tačan broj stradalih nije utvrđen.
Italijani su procenili da je za manje od dva meseca stradalo oko 4.000, a paški brodari su svedočili i do 15.000.
Don Joso Felicinović, paški katolički sveštenik, koji je dao je kartu ostrva Miji Babiću, prvom komandantu svih ustaških logora u NDH, i koji je na njoj označio Slanu kao mesto budućeg logora, govorio je o 12.000 ubijenih.
- Logori su zatvoreni polovinom avgusta '41, kada je fašistička Italija preuzela punu vojnu i civilnu vlast.
Pred povlačenje, ustaše su izvršile masovna ubistva, dok je deo preživelih prebačen u druge logore, među njima Jasenovac.
Italijanske sanitarne ekipe potom su dokumentovale grobnice i, radi sprečavanja zaraze, spaljivale ekshumirana tela.
Na pronađenim telima zabeleženi su tragovi vezivanja i povrede nanete hladnim oružjem.
- Istoričar Đuro Zatezalo procenio je da je u celom kompleksu ubijeno 40.123 ljudi, među njima 38.010 Srba, a na području Slane i Metajne 8.020.
Krvnik više puta obilazio logor Slana
Vjekoslav Maks Luburić, ustaški krvinik, ideolog i organizator sistema logora u NDH, a čijih su se zločina gnušali čak i nacisti, u više navrata je posetio logor Slana.
Lično je hteo da se uveri da ustaše detaljno sprovode zamisli Pavelićeveve NDH o istrebljenju Srba i Jevreja.
Partizani već '41 ostavili venac od glogovog trnja "Žrtvama Slane"
Sećanje na žrtve ustaških logora Slana i Metajna na Pagu obeleženo je već 1941.
Partizani predvođeni Antom Zemljarom postavili su u novembru na krst na paškom groblju venac od glogovog trnja sa crnim trakama i natpisom "Žrtvama Slane".
Udruženje boraca ostrva Raba postavilo je spomen-ploču u uvali Slana 1975.
Uništena je početkom devedesetih.
Baš kao i nakon novog postavljenja 2013.
Nova ploča postavljena je 24. juna 2026.
Početkom avgusta i ona je uništena - četvrti put od 1991.
Policija je krajem septembra podnela krivičnu prijavu protiv nepoznatih počinilaca.
U Pagu, istovremeno, postoji bista kanonika Josipa Felicinovića, koji je Miji Babiću, zvanom Đovani, obeležio mesto gde će podići zloglasne logore, a koji je posle tvrdio da ga je Babić obmanuo obećanjem da će zatočenici biti oslobođeni nakon izgradnje puta.
U tom objektu, prema istorijskim svedočanstvima navedenim u izveštaju, bilo je zatočeno gotovo 300 žena i dece jevrejske i srpske nacionalnosti.
Mali broj zatočenika preživeo je logorske uslove.
Važno je razlikovati taj politički spor oko spomen-ploče od najnovijeg skrnavljenja krsta.
Nema osnova da se bilo kom političkom funkcioneru pripiše odgovornost za vandalizam bez konkretnih dokaza.
Ipak, rasprave o obeležavanju mesta stradanja pokazuju da odnos prema nasleđu Drugog svetskog rata i dalje izaziva duboke podele.
Zašto je šahovnica sa prvim belim poljem posebno sporna?
Crveno-bela šahovnica istorijski je deo hrvatske heraldike i sama po sebi nije dokaz ustaške simbolike.
Međutim, varijanta sa početnim belim poljem korišćena je i u simbolima Nezavisne Države Hrvatske.
Zbog toga njeno iscrtavanje na pravoslavnom krstu koji obeležava stradanje žrtava ustaškog režima ima posebnu težinu.
U ovom slučaju značenje simbola ne može se posmatrati odvojeno od mesta na kojem je upotrebljen.
Nije reč o običnoj zidnoj poruci ili grafitu na javnom objektu, već o intervenciji na verskom obeležju postavljenom na mestu istorijskog stradanja.
Ipak, konačnu pravnu kvalifikaciju postupka i eventualni motiv počinilaca mogu utvrditi samo nadležni organi.
Sećanje na žrtve ne sme zavisiti od politike
Mesta masovnog stradanja predstavljaju deo istorijskog nasleđa koje bi moralo da bude zaštićeno bez obzira na nacionalnost žrtava.
Logori na Pagu svedoče o progonu i ubijanju civila u vreme ustaškog režima.
Njihovo obeležavanje nije samo pitanje odnosa prema prošlosti, već i odgovornosti prema budućim generacijama.
Uništavanje spomen-ploča i skrnavljenje verskih simbola ne menja istorijske činjenice, ali može da doprinese atmosferi netrpeljivosti i strahu kod potomaka žrtava.
Zato je važno da se najnoviji incident dokumentuje, da nadležni utvrde ko je odgovoran i da se obezbedi trajna zaštita obeležja.
Istovremeno, potrebno je da javnost ima pristup proverenim istorijskim podacima o logorima Slana i Metajna, kako bi se izbegli i zaborav i politička zloupotreba stradanja.
Na mestu gde su 1941. godine ubijani Srbi i Jevreji, danas je ponovo oskrnavljeno obeležje sećanja na žrtve.
To što su spomen-ploče više puta razbijane, a sada je prefarban i pravoslavni krst, otvara ozbiljno pitanje koliko su mesta stradanja na Pagu zaista zaštićena.
Izvori: Novosti — nedeljnik Srpskog narodnog veća; Srna; Nezavisne novine; Srpsko narodno veće — dokumentacija o uništavanju spomen-obeležja logora Slana i Metajna.
