Danas se na Studentskom trgu nalazi zgrada u kojoj studenti slušaju predavanja. Teško je zamisliti da je na istom mestu nekada stajala jedna od najzloglasnijih građevina u istoriji Beograda. Glavnjača. Tako se zvala… Ceo tekst
Danas se na Studentskom trgu nalazi zgrada u kojoj studenti slušaju predavanja. Teško je zamisliti da je na istom mestu nekada stajala jedna od najzloglasnijih građevina u istoriji Beograda.
Glavnjača.
Tako se zvala tamnica koja se nalazila na današnjem Studentskom trgu 16, približno na mestu današnje zgrade Hemijskog i Prirodno-matematičkog fakulteta. Bila je deo Uprave grada Beograda i decenijama je predstavljala sinonim za policijski zatvor i represiju.
Njena istorija proteže se kroz nekoliko različitih država i političkih sistema. Postojala je još u vreme Obrenovića i Karađorđevića, potom kroz Kraljevinu Jugoslaviju, period nacističke okupacije i posleratnu Jugoslaviju. Tokom tog dugog perioda menjale su se vlasti, policije i političke okolnosti, ali je reputacija Glavnjače ostajala ista.
Sama zgrada nije bila naročito velika, ali je njen izgled dodatno doprinosio njenoj reputaciji. Opisi iz tog vremena govore o uskim i visokim hodnicima, tamnim zidovima, kamenim pločama i neprovidnim prozorima. Sa hodnika se ulazilo u male, mračne prostorije, pa je čitav prostor ostavljao utisak zatvorenog lavirinta.
Glavnjača nije bila običan zatvor. Bila je istražni zatvor i policijsko mučilište, mesto kroz koje su prolazili ljudi uhapšeni iz najrazličitijih razloga. Zbog toga je njeno ime vremenom postalo mnogo više od naziva jedne zgrade – postalo je sinonim za strah od policijske represije.
Posebno mračno poglavlje njene istorije vezano je za Drugi svetski rat, kada je u okupiranom Beogradu funkcionisala u okviru represivnog aparata. Posle rata nastavila je da postoji u novom političkom sistemu, čime je njena istorija postala neobičan presek različitih vlasti koje su se smenjivale nad Beogradom.
A onda je došao kraj.
Glavnjača je definitivno srušena krajem 1953. i početkom 1954. godine. Na njenom mestu kasnije je podignut objekat koji danas poznajemo kao zgradu Hemijskog i Prirodno-matematičkog fakulteta.
Od nekadašnje tamnice tako nije ostalo gotovo ništa što bi slučajnom prolazniku pokazalo šta se tu nekada nalazilo.
I upravo je to možda najneobičniji detalj ove priče.
Mesto koje je nekada bilo povezano sa strahom danas je deo studentskog života. Tamo gde su nekada bili zatvorski hodnici i ćelije, danas se govori o hemiji, matematici i prirodnim naukama.
Glavnjača je nestala iz fizičkog prostora Beograda, ali nije nestala iz njegovog sećanja.
Njeno ime i danas podseća na jedno mnogo mračnije lice grada – lice koje je gotovo nemoguće zamisliti dok stojite na današnjem Studentskom trgu.